Nasıl Bir Üniversite

Tabloda verilen üniversitelerdeki rektör adayı belirleme seçimlerinin görev değişiminden 1 ay önce  yapılması beklenmektedir. Üniversitelerde çeşitli profesörler adaylıklarını açıklamaya başlamışlardır. Adaylar isimlerini ve web sitesi linklerini iletişim formumuz yardımıyla gönderebilirler (04.09.2011).

4. GRUP

Tabloda verilen üniversitelerdeki rektör adayı belirleme seçimlerinin görev değişiminden 1 ay önce  yapılması beklenmektedir. Üniversitelerde çeşitli profesörler adaylıklarını açıklamaya başlamışlardır. Adaylar isimlerini ve web sitesi linklerini iletişim formumuz yardımıyla gönderebilirler (06.06.2011).

Eskişehir Osmangazi Üniversitesinde seçimler 11 Ağustos 2011 tarihinde yapılacaktır.

3. GRUP

Doç. Dr. Ali ELEREN'in değerlendirmesi

Üniversitemizde rektörlük seçim sürecine girildiği bu günlerde biz akademisyenlere düşen en önemli görevin bilimsel yönümüzü öne çıkartarak konuya objektif yaklaşmak olduğunu düşünmekteyim. Bu konuda tarafsızca ortaya konan gayretleri tebrik ediyor ve şahsımın bu konuda katkısı olmasından mutluluk duyacağımı belirtmek istiyorum.

Daha çok yönetim ve karar makamındaki kişiler için atfedilen “karar verme“ konusu aslında günümüzde herkesin bilerek veya bilmeyerek içinde olduğu faaliyetlerden birisidir. Geçmişi şöyle bir incelediğimizde hayatımızda meslek seçiminden eş seçimine kadar birçok önemli seçimi gerçekleştirdiğimizi görebiliriz. Şu an dahi ev veya araba alırken, çocuklarımızın okullarını tercih ederken veya seyahat edeceğimiz otobüs firmasına kadar birçok kararı vermeye devam etmekteyiz. Acaba kararlarımızı verirken ne kadar objektif düşünmekteyiz? Yine kararlarımızı verirken bir yöntem kullanıyor muyuz? Yoksa konuya sezgisel mi yaklaşıyoruz? Ancak çevremizdekilerin bilinçli veya değil bazı yöntem veya kriterleri uyguladıklarını ve belki de sezgisel yaklaşımlarla deneyim ve tecrübelerini daha çok öne çıkardıklarını düşünmekteyim.   Karar verirken birçok alternatifi belirli kriterler çerçevesinde birlikte değerlendirmek, sadece birisi üzerinde kalmamak kararın doğruluğu açısından önemlidir. Hedefler ve beklentiler daha çok hangi noktalarda yoğunlaşıyorsa değerlendirmede bu yönleri sorgulayan kriterler daha öne çıkacaktır. Sonuçta hangi yöntemi kullanırsak kullanalım, kriterleri bir önem düzeyine göre sıralamak ve değerlendirmede bu şekilde kullanmak en mantıklı olanıdır. 

Doğru ve zamanında karar vermek gerçekten önemli bir avantajdır. Ancak bu kararların alınması o kadar kolay olmayabilir. Hedef ve beklentiler başta olmak üzere kriterler, öncelikler ve en önemlisi yöntemlerin doğru olarak belirlenmesi kararın doğruluğu açısından önemlidir.

Karar verme; “bir karar vericinin birkaç seçenek arasından bir tanesini tarafsız bir şekilde tercih edeceği bir seçme işlemidir” şeklinde tanımlanabilir. Karar verici, belirlilik, belirsizlik ve risk ortamlarından birinde karar vermektedir. Ayrıca problemin karmaşıklığı, alternatiflerin sayısı, karar sonucuna oluşabilecek tepkiler, verilerin yeterliliği, sürekli veya kesikli oluşu, belirli veya belirsizliği, nitel veya nicel oluşu gibi faktörler karar verme sürecini ve özellikle yöntemleri doğrudan etkilemektedir. Eğer karar vericinin problemde yer alan verilerin hepsini biliyor olması veya biliyor farz edilmesi durumunda belirlilikten söz edilebilir ve bu durumda karar problemi belirli (deterministik) bir yapıya sahiptir denir. Veriler hakkında ve sonuçlar hakkında her hangi bir bilgi yoksa, kontrol edilemeyen değişkenler mevcutsa; bir başka deyişle tam bir belirsizlikten söz ediliyorsa, belirsizlik ortamında karar verme olarak tanımlanır Bunun yanında eğer karar vereceğimiz problemde belirli şartlar altında sonuçlar belirli ihtimaller ile tanımlanıyorsa risk ortamında karar verme olarak tanımlanmaktadır ve bu konuda risk ortamında karar verme modellerinden biri tercih edilmelidir.

Karar verme sürecinde bazı değişkenler kontrol edilebilir ya da edilemeyen olarak karşımıza çıkmaktadır. Bazı değişkenlere ait veriler kontrolümüz dışında belirleniyorsa bu durumda kontrol edilemeyen değişkenlerden söz edilir. Örneğin rakip ürünlerin sayısı, fiyat aralığı, ihracatta karşılaşılan kotalar, devletin ekonomi üzerindeki kararları gibi birçok verilerin oluşmasında bizim etkimiz yoktur veya çok azdır.

Karar verme problemlerinin çözümünde, varılmak istenen hedefler ve bu hedeflere ulaşmada bizi sınırlayan kısıtlar bulunmaktadır.  Yine karar probleminde var olan seçenekler ve bu seçeneklerin içinde en uygununun belirlenmesinde kullanılacak değerlendirme kriterlerinin ve önceliklerin de belirlenmesi gerekir.

Karar vericinin bir problemde karar verme süreci ve adımları aşağıdaki gibi özetlenebilir :

• Amaçlar net olarak belirlenir: Örneğin rektörlük seçiminde kararımızı belirlemek temel amaç olsa da, rektörümüzden neler bekliyoruz, beklentilerimiz nelerdir, burada yer almalıdır.
• Karar seçenekleri net olarak belirlenir: Seçime girecek tüm rektör adaylarının belirlenmesi ve listelenmesi işlemidir.
• Denetleme kriterlerinin belirlenmesi:  Rektör adaylarının bilimsel, kişisel, sosyal, yönetsel boyutlar gibi birçok yönüyle değerlendirilebilmesine imkan tanıyan kriterlerin belirlenmesi sürecidir. Örneğin, tarafsızlık, adalet, demokrasi, bilimsellik, tecrübe, güven, dinamizm, liderlik, girişimcilik, yakınlık, samimiyet, projeler gibi uygun gördüğümüz nitel veya nicel temelli kriterler belirlenebilir.
• Her değişkenin amaçlar üzerindeki rolü belirlenir.
• Varsa kısıtlar ve her değişkenin kısıtlardaki rolü belirlenir.
• Amaç ve kriterlere bağlı olarak karar seçeneklerinin değerlendirilmesi,
• Kararın verilmesi.

Karar verme problemlerinde çözüm yöntemleri olarak birçok yöntem bulunmaktadır. Bunlar sezgisel, sayısal, istatistiksel yöntemler olarak karar probleminin yapısı ve özellikleri dikkate alınarak sınıflandırılabilir. Mümkünse birden fazla yöntemin kullanılarak kararın farklı açılardan kesinleştirilmesi önerilebilir.

Burada basit ve kullanışlı yöntemlerden birisi olarak çok kriterli karar verme yöntemleri içersinde yer alan “Faktör Puan” yöntemini sizinle paylaşmak istiyorum.

Problem: Memuriyette çalışan (sabah 08:00 – 17:00 mesaisi olan) bir anne-baba olarak ilköğretime yeni başlayacak çocuğumuz olsun ve alternatif okullardan en uygununu belirlemek isteyelim. Bu amaçla faktör puan yöntemi uygulanırsa aşağıdaki adımların izlenmesi gerekir:

• Amaç: En uygun ilköğretim okulunun belirlenmesi
• Seçenekler: Üç ilköğretim okulu (A, B, C)
• Kısıtlar: Aile bütçesi, ulaşım süresi, okul saatleri, vb.
• Beklentiler: Eğitimde kalite ve başarı, eve yakınlık vb.
• Kriterler: Fiziksel imkanlar, deneyimli kadro, eve uzaklık, sınıf mevcudu, okul saatleri ve itibar
• Kriterler amaca uygunluk dikkate alınarak toplamı 100 olmak üzere puanlanır ve maksimum puan adıyla sıralanır.
• Her seçenek, kriterler dikkate alınarak en fazla maksimum puan alacak şekilde puanlanır ve puanlar toplanır.
• Toplam puanı en yüksek olan okul tercih edilir.

Tabloda görüldüğü üzere %80 puanla A okulu öne çıkmaktadır. A okulunu tercih etme sebepleri arandığında daha çok eğitim-öğretim kalitesi ve okul saatlerinin bize uygunluğu gibi kriterler öne çıkmaktadır. Ancak okulun olumsuz yönleri incelendiğinde daha çok fiziksel imkanların yetersizliği, sınıfların kalabalık olması ve biraz da eve uzak olması gösterilebilir.

Sonuç olarak sağlıklı bir karar verilebilmesinin, adayların bütün yönleriyle bilinmesine ve bu yönlerini değerlendirecek doğru kriter ve yöntemlerin belirlenmesine bağlı olduğu görülmektedir.

Sayın Prof. Dr. Hüseyin SARIOĞLU halen yürürlükte olan rektör ve dekan seçim sistemi, dolayısıyla da üniversitelerde yönetimin yeniden yapılandırılması konusunda bir değişiklik önerisi hazırlamış ve bunu kendi internet sitesinde yayınlamıştır. Yazının sitemizden de ulaşılabilir olmasını yararlı görmekteyiz. Yazıyı görmek için tıklayınız.

Doç. Dr. Ömer SOYKASAP'ın değerlendirmesi aşağıda verilmektedir.

Afyon Kocatepe Üniversitesinde çalışıyorum. Görev süresi Mart 2011’de dolacak olan üniversitemiz rektörünü belirlemek için yeni bir sürecin içinde bulunmaktayız. Önümüzde yaklaşık olarak bir ay gibi kısa bir süre var. Bu kapsamda şu ana kadar üniversite dışından ve içinden 9 kişi rektörlüğe aday olduklarını açıkladılar. Geriye kalan zaman içerisinde belki başka adaylar da olabilir. Çoğu adaylar seçim vaatlerini gerek internet siteleri, gerek basılı, gerekse de sözlü olarak açıkladılar. Hemen hemen bütün rektör adaylarıyla bazen kısa süreli bazen de uzun süreli olarak gerek kişisel ziyaretleri ile gerekse de bazı özel toplantılarla görüşme imkanı bulduk. Bundan sonra da seçimlere kadar görüşmeler devam edecek. Bu konuda oy kullanacak öğretim üyeleri de çok çeşitli görüşlere sahip, bazı düşüncelerimi aşağıda paylaşmak istiyorum.

Birinci olarak konuya belki uzak olanlar olabilir. Üniversitelerde öğretim üyeleri rektörü seçmiyor, bu sadece bir rektörün belirlenmesinde öğretim üyelerinin eğilimlerinin belirlenmesi. Sonuçta en yüksek oyu alan ilk 6 kişinin ismi YÖK’ e bildiriliyor. YÖK’te yapılan değerlendirme ile bu sayı 3’e inerek cumhurbaşkanına sunulup, cumhurbaşkanı da bu listeden birini rektör olarak atıyor. Bugüne kadar yapılan uygulamalara baktığımızda çoğu zaman öğretim üyelerinin görüşleri veya verdiği oy sayıları ne YÖK tarafından ne de cumhurbaşkanı tarafından dikkate alınmayabiliyor.

Bir öğretim üyesinin mantıksal bakış açısı:

Bir öğretim üyesi olarak bize düşen görev kendi eğilimimizi yapılacak olan seçimde belirtmek. Bu süreçte zaman zaman aklımızdan geçen pekçok soru var. Bunlardan bazıları ve verilen cevaplar aşağıda verilmektedir.

Bir kişi neden rektör adayı olur? Bu soruya verilecek cevapta pek çok olumlu veya olumsuz yön bulunabilir. Aday olurken makam, maddi gelir, ün, hırs, ihtiras gibi değerler mi ön planda yoksa topluma ve ülkeye hizmet aşkı, bilim sevdası, ilerleme tutkusu, milli değerler mi ön plandadır. Adaylar kişisel tercihi dolayısıyla mı aday oluyor yoksa bazı gruplar, kurum ve kuruluşların gizli ya da açık desteğiyle mi aday oluyorlar. Sanırım adaylık için yukarıda bahsedilen nedenlerden bir veya birkaçı ön plandadır ve değerlendirme yaparken bunları da göz önüne almalıdır.

Hangi kriterleri göz önüne almalıyım? Bunun ile ilgili doğruluk, dürüstlük, ilkeli olma, vaatlerin yapılabilirliği, kararlılık, akademik ve yönetim deneyimi, vizyon sahibi olma, liderlik, sorumluluk, paylaşımcı olma, hoşgörülülük, gençlik veya dinamizm, yönetime getireceği ekip vs. gibi pekçok olumlu kriter aklımıza geliyor. Diğer taraftan adayın belirli bir etnik grup, topluluk, cemaat, siyasi parti, din veya dünya görüşüne bağlı olması, benimsemesi, sevmesi nedeniyle aynı şekilde düşünmeyen kişilere karşı tarafgirlik, kayırmacılık, ayrımcılık, fırsat eşitliği sağlamama gibi negatif kriterler de aklımıza gelmektedir.

Mevcut olan adaylardan benim gözümde en iyisi kim? Bütün adayları dinleğimizde, vaatlarine baktığımızda çoğu konuda ortak düşüncede oldukları görülmektedir. Ancak adayların bu işleri kiminle, ne zaman ve nasıl yapacağı veya yapabileceği konusunda tereddütler var. Adayları birer fert olarak görmek ve değerlendirmek yanlış olabilir. Bir aday kişisel olarak mükemmel bir insan, çok iyi bir bilim adamı olabilir ancak yönetime dahil olacak genç, dinamik ekip arkadaşları var mı veya belirli mi? Varsa bu ekipte çalışacak insanlar yukarıdaki kriterleri ne kadar sağlıyor, tartışılmalıdır; buna göre karar verilmelidir.

Kişisel tercih mi yoksa ortak hareket mi? Rektör adaylarını değerlendirirken sadece kişisel görüşüme göre mi karar vereyim, yoksa meslektaşlarımla grup olarak mı hareket edelim? gibi düşünceler ortaya atılmaktadır. Uygulamalara bakıldığında ortak hareket etmenin seçim sonrasında bazı sakıncaları olsa da faydalarının ağır bastığı görülmektedir. Seçilecek rektörden istek ve dileklerlerde, öğretim üyelerinin sesinin yüksek sesle yönetime duyurulmasında pozitif etki yapacağı kesindir. Ancak bu konuda herkesin farklı görüşü olabileceği için hiç bir kimseye baskı yapılmamalıdır.

Seçimde vereceğim destek açıktan mı olmalı yoksa gizli mi olmalı? Bu konuda da değişik görüşler var. Her birinin de kendine göre artı veya eksileri olabilir. İdeal şartlarda seçim olmuş olsa, rektör de seçimden sonra bütün oy verenlerin rektörü olsa, o zaman açıktan destek vermenin bir sorun olacağı düşünülemez. Uygulamalara bakıldığında atanma ihtimali yüksek olan bir adaya açıktan destek verirsek muhtemelen bu destek seçildikten sonra unutulmayacaktır. Diğer taraftan seçilemeyecek bir adaya açıktan destek verirsek bu da yine unutulmayacaktır.

YÖK ve cumhurbaşkanı ne düşünüyor, onların kriterleri ne? Bu konuda belirli bir aday için önceden kesinleşmiş bir bilgiye sahip değiliz. Onların da kendine göre bizim tahmin ettiğimiz veya edemediğimiz bazı kriterleri var. Her zaman en çok oyu alan aday atanmayabiliyor; bunun pozitif yanları olabilir. Belirli bir üniversitede rektör bir sonraki seçimde kendine oy verecek personeli işe alırken tercih ederek oy oranını önemli ölçüde değiştirebilir. Yine başka bir üniversitede belirli bir grup ve düşüncede olan insanlar kümelenmiş ve bu durum da ülkemizin genel demografik yapısınız yansıtmıyorsa bunu oluşturmak için farklı düşüncede bir kişi daha az oy alsa bile rektör seçilebiliyor. En azından bir adaya karşı daha sıcak bakma gibi durum sözkonusu ise ve bu kişi de bizim tercih edeceğimiz bir kişi ise o zaman vereceğimiz destek o kişinin daha yüksek bir oy oranı ile seçimini kolaylaştıracaktır. Diğer taraftan aksi durum adayın seçimini güçleştirir.

Hiç kimseyi rektörlüğe layık görmüyorsam başka birini üniversite içinden veya dışından aday gösterebilir miyiz? Evet, bu konuda bir kısıtlama yok. Prof. ünvanı almış olmak kaydıyla kendisi aday olmasa bile üniversite içinden veya dışından birine oy verilebilir. Ancak yukarıda bahsedilen kriterler ve değerlendirmeler bu kişi için de geçerlidir.

Boş oy kullansam veya hiç seçime katılmasam ne olur? Bu zaten bir eğilim belirleme, benim verdiğim oyun hiçbir kıymeti yok; öyleyse durumu protesto edip boş oy kullanalım veya hiç seçime katılmayalım düşüncesi de zaman zaman olabiliyor. Bu konuda belki bütün seçmenler aynı fikirde olursa seçim gerçekleşmez, o zaman direk adaylar kendilerine verecekleri birer oyla YÖK’e başvurabilir. Böyle bir durum olması ihtimali ise oldukça zayıftır. Çeşitli nedenlerle (örneğin idari pozisyonlar için) birilerinin beklentisi olacağı; “Kral öldü, Yaşasın Yeni Kral” diyenler çıkacağı için mutlaka seçim gerçekleşir.

Sonuç: Rektör seçimi sadece öğretim üyelerini ilgilendirmiyor; diğer üniversite çalışanları, öğrenciler, hatta Afyonkarahisar ili de bir şekilde doğrudan veya dolaylı olarak etkilenecek. Seçilecek rektör dört sene boyunca görev yapacağı üniversiteye nasıl bir vizyon getirecek,  ne gibi gelişmeler yaşanacak? Buna benzer sorular hepimizin aklında, dolayısıyla sonuçtan etkilenecek bütün kesimlerin konuyla yakından ilgilenmesi, gerekirse kamuoyu oluşturularak en iyi adayın desteklenmesi gerekmektedir. Buna göre hepimize ayrı ayrı görevler düşmektedir.

İçinde bulunduğumuz şu soğuk kış günlerinden nasıl bahara çıkacaksak, önümüzdeki seçimlerin de bizi bahara çıkarması dileklerimle.

YÖK'ün, bu bağlamda da üniversitelerin yeniden yapılandırılmaları gündemde. Afyon Kocatepe Üniversitesi, fizik bölümü öğretim üyesi Prof. Dr. Mevlüt DOĞAN'ın yeniden yapılandırma konusunda bir derleme/seçki çalışması var. Çalışmayı buradan indirebilirsiniz.

KAMU MALÎ YÖNETİMİ VE KONTROL KANUNU (5018) 24 Aralık 2003 tarihinde resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girdi. Daha sonra çeşitli zamanlarda bu kanunda değişiklikler yapılmış olmakla beraber kanun, temelde kamu kurumlarının ve bu kapsamda önemli bir kurum olarak üniversitelerin "Stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme" kavramıyla tanışmalarına ve kurumlarda stratejik plan hazırlama yönünde önemli bir hareketliliğin oluşmasına neden oldu.

Stratejik planlama ve performans esaslı bütçeleme başlığı kapsamında 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde kamu idarelerinde stratejik planlama ve performans esaslı bütçelemeye yönelik çalışmalar devam etmektedir. Uygulama “Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” te belirlenen geçiş programı dahilinde yaygınlaştırılmaktadır. Halihazırda geçekleştirilmiş olan çalışmalara ilişkin ayrıntılı tablo  bu linkte yer almaktadır. Stratejik Planlama Kılavuzu” sp.gov. tr adresinde yer almaktadır.

Kanunda "Kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluş turmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar. Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar. Hazırlamakla yükümlü olacak kamu idarelerinin ve stratejik planlama sürecine ilişkin takvimin tespitine, stratejik planların kalkınma planı ve programlarla ilişkilendirilmesine yönelik usul ve esasların belirlenmesine Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı yetkilidir. Kamu idareleri bütçelerini stratejik planında yer alan misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedeflerle uyumlu ve performans esasına dayalı olarak hazırlarlar. Kamu idarelerinin bütçelerinin stratejik planlarda belirlenen performans göstergelerine uygunluğu ve idarelerin bu çerçevede yürütecekleri faaliyetler ile performans esaslı bütçelemeye ilişkin diğer hususları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve ilgili kamu idaresi tarafından birlikte tespit edilecek olan performans göstergeleri, kuruluşların bütçelerinde yer alır. Performans denetimleri bu göstergelerçerçevesinde gerçekleştirilir." denilmektedir.

Bu kapsamda DPT tarafından üniversitelere stratejik plan hazırlama takvimleri verilmiştir. Performans esaslı bütçeleme çalışmaları, stratejik planlama ile bütünlük teşkil etmekte ve Maliye Bakanlığı koordinatörlüğünde yürütülmektedir. Bu çerçevede kuruluşların performans esaslı bütçeleme çalışmalarını yönlendirecek 05 Temmuz 2008 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “Kamu İdarelerince Hazırlanacak Performans Programları Hakkında Yönetmelik” hazırlanmıştır. Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan “Performans Programı Hazırlama Rehberi” ise Temmuz 2009 tarihinde kamu idarelerinin istifadesine sunulmuştur.

Rektör adaylarının hazırladıkları tanıtım broşür ve sitelerinde bu faaliyetlerin oldukça etkili olduğu görülmektedir. Nerdeyse tüm adaylar misyon, vizyon, temel değerler gibi bölümlere yer vermektedirler. İlginç husus ise özellikle temel değerler konusunda tüm adayların neredeyse kopya yaparak bir liste oluşturmuş olmasıdır.